İsim ve Tüzel Kişilik Sorularına Yanıt
Avukatlık ortaklığı tüzel kişilik kazanır mı?
Birden fazla avukatın bir araya gelerek büro açması Türkiye'de sık görülen bir yapıdır. Ancak bu birlikteliğin hukuki niteliği çoğu zaman karıştırılır. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 44. maddesi uyarınca avukatlık ortaklığı, ortakların mesleki faaliyetlerini yürütmek üzere kurdukları ve tüzel kişiliği bulunan bir yapıdır. Yani iki avukatın "ortak büro" adı altında çalışması ile noterde kuruluş sözleşmesi düzenlenmiş bir avukatlık ortaklığı aynı şey değildir.
Tüzel kişilik, ortaklığın kendi adına banka hesabı açabilmesi, kira sözleşmesi imzalayabilmesi, vergi mükellefi olarak sicil alabilmesi ve mahkemede taraf olabilmesi anlamına gelir. Ortaklar bu tüzel kişilik altında mesleği bizzat yürütür; ortaklık bir "hukuk şirketi" gibi avukatlık hizmeti satan bağımsız bir ticari işletmeye dönüşmez. Baroya bildirim yapılırken ortaklık sözleşmesinin bir örneği de eklenir ve sicil kaydı buna göre işlenir.
Uygulamada en sık yapılan hata, ortaklığı kurup baroya bildirmemektir. Böyle bir durumda ortaklar arasında imzalanan sözleşme iç ilişkide geçerli olsa da üçüncü kişilere karşı tüzel kişilik ileri sürülemez. Bir müvekkilin açtığı alacak davasında muhatap, ortaklık yerine ortakların şahsen kendisi olur.
Ortaklıkta sorumluluk nasıl dağılır?
Avukatlık ortaklığında sorumluluk, sermaye şirketlerindeki sınırlı sorumluluk mantığıyla işlemez. Ortaklar, ortaklığın borçlarından ve mesleki faaliyetten doğan zararlardan müteselsilen ve sınırsız olarak sorumludur. Bir müvekkilin vekalet görevinin ihlali nedeniyle uğradığı zarar, ortaklığın malvarlığından karşılanamazsa ortakların kişisel malvarlığına gidilebilir.
Bu nedenle mesleki sorumluluk sigortası ortaklıklarda bireysel bürolara göre daha kritik hale gelir. Poliçe limitinin ortak sayısına ve dosya hacmine göre belirlenmesi gerekir. Yalnızca asgari teminatla yetinen bir ortaklık, tek bir büyük tazminat dosyasında ciddi risk altına girer.
Ortaklık sözleşmesinde kâr dağıtımı, gider paylaşımı, ortakların izin ve tatil düzeni ile ayrılma halinde dosyaların devri mutlaka düzenlenmelidir. Ayrılan ortağın müvekkilleriyle ilişkisi ve dosya ücretlerinin paylaşımı konusunda sessiz kalan sözleşmeler, iki yıl içinde büyük ihtimalle bir uyuşmazlığa dönüşür.
Hukuk bürosu ismi nasıl olmalı?
Büro ismi seçerken iki ayrı rejim devreye girer: avukatlık mevzuatının getirdiği sınırlar ve Türk Ticaret Kanunu ile Türk Patent ve Marka Kurumu düzeyindeki koruma. Avukatlık Kanunu'nun reklam yasağına ilişkin hükümleri, büro isminin müşteri çekmeye yönelik bir araç gibi kurgulanmasını engeller. "En iyi", "garantili sonuç", "kazandıran" gibi ifadeler baro denetiminde sorun çıkarır.
Güvenli yol, ismi ortakların soyadlarından türetmektir. Temel Başalan hukuk bürosu ya da Gültekin hukuk bürosu gibi yapılar hem mesleki teamüle uyar hem de kimin sorumlu olduğunu açıkça gösterir. Tüzel kişiliği olan ortaklıklarda ise unvanın "Avukatlık Ortaklığı" ibaresini taşıması zorunludur. Tek başına çalışan bir avukatın "hukuk bürosu" ifadesini kullanması ile ortaklığın unvanı arasındaki fark, fatura ve antetlerde de korunmalıdır.
Marka tescili ve alan adı kontrolü
Seçilen isim, aynı şehirde faaliyet gösteren başka bir büro tarafından kullanılıyorsa müşteri nezdinde karışıklık doğar ve haksız rekabet iddiasıyla karşılaşılabilir. Tescil öncesinde Türk Patent ve Marka Kurumu'nun veri tabanında 45. sınıf (hukuki hizmetler) için araştırma yapılması birkaç gün sürer ve sonradan isim değiştirmekten çok daha ucuzdur.
Alan adı ve e-posta adresi de aynı anda kontrol edilmelidir. Birçok büro, kartvizit bastırdıktan sonra alan adının başkası tarafından alınmış olduğunu fark eder. Kurumsal e-posta yerine kişisel adres kullanmak, özellikle kurumsal müvekkillerle yapılan yazışmalarda güven kaybına yol açar.
Ortaklık kurarken pratik kontrol listesi
Kuruluş aşamasında baroya sunulacak belgeler, ortakların levhaya kayıtlı olması ve ortaklık sözleşmesinin noter onaylı olması istenir. Vergi dairesi nezdinde ortaklık adına mükellefiyet tesis edilir; e-fatura ve e-defter yükümlülükleri ortaklığın cirosuna göre devreye girer. Banka nezdinde ortaklık adına hesap açılırken ticari unvanın levhadaki kayıtla birebir aynı olması şarttır.
Ofis kirası, personel ve teknik altyapı gibi sabit giderler ortaklıkta tek kişilik büroya göre belirgin şekilde yükselir. İstanbul'da merkezi bir semtte dört avukatlık bir ortaklığın aylık sabit gideri, kira dahil, genellikle bireysel büronun iki-üç katına çıkar. Bu nedenle ortaklık sözleşmesinde asgari aylık katkı payı ve gider paylaşım oranının net yazılması, ilk yılın sonunda çıkan tartışmaların önüne geçer.
Son olarak, ortaklığın sona ermesi halinde derdest dosyaların nasıl devredileceği ve müvekkillerin hangi avukata yöneleceği konusu baştan düzenlenmelidir. Bu iki madde, yıllar sonra ayrılan ortakların birbirine karşı dava açmasını önleyen en etkili araçtır.